{"id":3871,"date":"2019-06-13T09:30:24","date_gmt":"2019-06-13T09:30:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.cornetsdegroot.com\/rhcdg\/?p=3871"},"modified":"2026-06-27T20:32:51","modified_gmt":"2026-06-27T18:32:51","slug":"verstild-geweld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cornetsdegroot.com\/rhcdg\/2019\/06\/13\/verstild-geweld\/","title":{"rendered":"Verstild geweld"},"content":{"rendered":"

Over Richard Long, Christo, Chris Burden en het sublieme appel<\/h2>\n
\"\"<\/a>
\ufffcRichard Long,\u00a0Sahara Line, 1988.<\/figcaption><\/figure>\n

Wat trok mij al die jaren aan in Richard Long? Ongetwijfeld de \u2018verre uittrap\u2019 van zijn werk, om het op zijn Dixiaans 1<\/a><\/sup> te zeggen: wie verzint het om de bewoonde wereld te verlaten en in afgelegen streken \u2013 of moet ik zeggen van<\/em> afgelegen streken \u2013 kunstwerken te maken? Dat kan alleen, lijkt me, vanuit de behoefte om een bruggenhoofd te slaan naar een buitenpost, niet vanuit territoriumdrift of om vreemd gebied toe te eigenen, maar juist om aan het eigene te ontsnappen. Niet: hier ben ik geweest, maar: hierheen kan ik ontkomen; of in modern jargon: hier treed ik buiten mijn bubbel. \u2018Hoe onwaarneembaar te worden?\u2019 vraagt Deleuze: door in laatste instantie ook aan jezelf te ontsnappen, aan de identiteit die je zichtbaar maakt voor anderen en waarop men zijn vizier scherp kan stellen.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pad van leisteen en tekstwerk, De Pont, Tilburg.<\/figcaption><\/figure>\n

Daarnaast sprak de eenvoud van Longs werk me aan: een door platgetreden gras gevormde lijn, of takken, stenen en rotsblokken in eenvoudige vormen gerangschikt. Meer moest dat niet zijn. Long is geen Robinson Cruso\u00eb die de barbaarse woestenij aan technisch vernuft onderwerpt. Hij vestigt zich nergens, bouwt geen infrastructuren, maar projecteert alleen zijn op ordening gerichte geest in de natuur, die er als ijzervijlsel op een magneet op reageert: waar hij passeert ontstaan vanzelf geometrische vormen.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Heaven and Earth Circle, Buchser basalt, 2002, nu in De Pont.<\/figcaption><\/figure>\n

En ten slotte was er het wandelen natuurlijk: dat doe ik zelf ook graag, zij het veel minder ver, veel minder vaak, en veel minder lang. Voor Long lijken de rollen echt omgedraaid: hier in De Pont is hij op bezoek; hij laat er zijn wereld zien, maar slaat er niet zijn bivak op. Het museum is geen halteplaats in zijn nomadenbestaan. Zijn huis is elders, buiten, \u2018daar\u2019.<\/p>\n

Is dat niet ook wat mij stoorde toen ik er was in De Pont, twee weken geleden? Daar lagen de paden, cirkels en kruisen voor het eerst bij elkaar in een ruimte, groot genoeg om een indruk te geven van de weidsheid van hun gewone omgeving. Maar het blijft een indruk. Met mijn schoenpunt tikte ik voorzichtig tegen een leisteen om het geluid te testen: meteen kwam een suppoost op me af. Leisteen is zeer breekbaar, zei ze, alsof het hele pad niet uit scherven bestond. Zo ruim als de wereld is waaruit ze genomen zijn, zo verstikkend de ruimte waarin ze tot sculpturen verstarren.<\/p>\n

\"Tentoonstelling<\/a><\/p>\n

Het probleem met deze tentoonstelling, maar het geldt voor Longs werk in het algemeen, is dat alles wat je ziet uit de tweede hand is. Behalve de sculpturen zijn er foto\u2019s opgehangen en zogenaamde tekstwerken waarin Long zijn wandelingen in woorden beschrijft. Het is als met de drieledige, ekfrastische 2<\/a><\/sup> presentatie van Joseph Kosuth\u2019s befaamde stoel in One and Three Chairs<\/em> uit 1965, waarin hij een stoel flankeerde met een foto in situ<\/em> van die stoel en een uitvergroting van een woordenboekdefinitie van het woord \u2018chair\u2019. Het verschil is dat Kosuth er nog een echte stoel bij kon leveren; op deze tentoonstelling ben je zeker dat de primaire ervaring je onthouden blijft: die in het veld zelf.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Joseph Kosuth, One and Three Chairs. MoMa, 1965.<\/figcaption><\/figure>\n

Maar Long is ook geen conceptueel kunstenaar voor wie de uitvoering van het werk ondergeschikt is aan het idee ervan, hoe minimaal zijn ingrepen in het veld ook zijn. Zonder representatie \u2013 in woord, beeld of materiaal \u2013 bestaat zijn werk niet. Het mist de subtiliteit van het werk van iemand als Sol LeWitt, dat niet per se uitgevoerd hoeft te worden, of dat \u2013 in een meer postmoderne uitbouw \u2013 op basis van een aantal instructies<\/a> op verschillende plaatsen tegelijk kan bestaan. Voor Long moet een vrachtlading vol stenen worden aangevoerd. Wat dan volgt is een alomvattende statusverhoging: van de stenen, van het museum en van de kunst in het algemeen. Long legt daarmee zijn modernistische kaarten op tafel. Hij bevestigt het museum als tempel en kantoor voor de toekenning van artistieke merite. Status in ruil voor the real thing<\/em>, voor de sublieme wereld die hem overweldigde en uitdaagde, maar waarvan wij alleen uit de tweede hand kennis kunnen nemen.<\/p>\n